سابقاً به تبعیّت از تقویم ترکان ایغوری که برای هر سال نامی نهاده بودند. در ایران نیز سالها را به نامهای مزبور می شناختند و در تقویم ها نیز ثبت می کردند و بدین ترتیب برای یک دوره دوازده ساله نام گذاری شده بود و اسامی مزبور بدین قرار بوده است:
موش گاو پلنگ خرگوش نهنگ مار اسب گوسفند میمون مرغ سگ خوک
(نگاهی به تقویم سال 92)
و این همان نامهائی است که ابونصر فراهی در کتاب نصاب الصبیان آنها را در این رباعی به نظم در آورده است .
موش و بقر و پلنگ و خرگوش زین چار چو بگذری ، نهنگ آید و مار
و آنگاه به اسب وگوسفند است شمار حمدونه و مرغ و سگ و خوک آخر کار
مستند مارهاي بزرگ
جالب است حوادثی که در هر سال رخ می دهد، زیر تاثیر و نفوذ حیوان نماد آن سال قرار می گیرد. شاید چنین باورهایی خرافی و بی پایه و اساس به نظر برسد و شاید عده ای باشند که حرکت ماه و خورشید را از زندگی انسان ها موثر می دانند و بعید هم نیست که به واقع هم چنین اثری وجود داشته باشد و تمام متولدین یک سال سرنوشت و ویژگی های شخصیتی و خصوصیات یکسانی داشته باشند،اما از دیر باز و ایام قدیم در ایران نیز برای هر سال شمسی نام حیوانی نام گذاری می شد که تا به امروز نیز متداول است. این نامها که متعلق به 12 حیوان یاد شده است به صورت چرخشی بر روی سالها گذاشته می شوند.
برای به دست آوردن نام حیوان بر سال موردنظر از یک فرمول ساده استفاده می کنند. عدد سال را منهای عدد 6 می کنند و عدد بدست آمده را بر 12 تقسیم می نمایند. باقیمانده تقسیم که اعشار آن مورد نیاز نیست و کمتر از 12 می باشد، نام حیوان را برای سال مورد نظر مشخص می کند.
برای مثال برای آنکه بدانیم در سال 1393 چه نام حیوانی بر سال اطلاق خواهد شد، عدد 1393 را منهای 6 می کنیم و حاصل را بر 12 تقسیم می نماییم. باقیمانده این تقسیم، مطابق جدول پائین نام حیوان را مشخص می کند.
1387 =6-1393
12÷1387 (بدون اعشار) با باقیمانده 7 است.
با مراجعه به جدول در ردیف هفت، نام اسب دیده می شود. پس بنابراین سال 1393 سال اسب خواهد بود.
مثاله دیگر، می خواهیم بدانیم سال 1392 به نام چه حیوانی نام گذاری خواهد شد.
1386=6-1392
12÷1386 که بدون در نظر گرفتن اعشار، باقیمانده معادل 6 می باشد.
در ردیف 6 جدول، نام مار به چشم می خورد، پس بنابراین سال 1392 سال مار لقب خواهد گرفت، اما ساده تر از این می توان به ترتیب زیر نماد حیوان هر سال را جستجو کرد:
(نگاهی به تقویم سال 92)
سال موش = 1303 - 1315 - 1327 - 1339 - 1351 - 1363 - 1375 - 1387
سال گاو = 1304 - 1316 - 1328 - 1340 - 1352 - 1364 - 1376 - 1388
سال پلنگ = 1305 - 1317 - 1329 - 1341 - 1353 - 1365 - 1377 - 1389
سال خرگوش = 1306 - 1318 - 1330 - 1342 - 1354 - 1366 - 1378 - 1390
سال نهنگ = 1307 - 1319 - 1331 - 1343 - 1355 - 1367 - 1379 - 1391
سال مار = 1308 - 1320 - 1332 - 1344 - 1356 - 1368 - 1380 - 1392
سال اسب = 1309 - 1321 - 1333 - 1345 - 1357 - 1369 - 1381 - 1393
سال گوسفند = 1310 - 1322 - 1344 - 1346 - 1358 - 1370 - 1382 - 1394
سال میمون = 1311 - 1323 - 1335 - 1347 - 1359 - 1371 - 1383 - 1395
سال مرغ = 1312 - 1324 - 1336 - 1348 - 1360 - 1372 - 1384 - 1396
سال سگ = 1313 - 1325 - 1337 - 1349 - 1361 - 1373 - 1385 - 1397
سال خوک = 1314 - 1326 - 1338 - 1350 - 1362 - 1374 - 1386 - 1398
حال آیا می دانید سال تولد شما سال چه حیوانی بوده ؟
با توجه به مطالب گفته شده از جدول بالا پیدا کنید.